
وقتی که از پشت میکروسکوپ به یک قطره آب، یک برگ درخت و یک مشت خاک مینگری دنیای عجیب و خارقالعادهی میکروارگانیسمها در مقابل دیدهگانت گشوده میشود. دنیای موجودات حیرتانگیز که توانایی آنها در هیچ موجود دیگری حتی انسان به چشم نمیخورد. به راستی چه موجودی میتواند در قدرت رشد با باکتری برابری کند؟ باکتری که شاید یک میلیونیم گرم (میکروگرم) نیز وزن نداشته باشد اما اگر شرایط محیطی برای تکثیر تصاعدی آن مناسب باشد، در عرض 72 ساعت انبوه باکتریهای تولید شده وزنی سه هزار برابر وزن کرهی زمین خواهند داشت و این تنها یکی از جلوههای دنیای شگفت انگیز میکروارگانیسمها است، دنیایی که در رشتهی میکروبیولوژی (میکروبشناسی) مورد بررسی قرار میگیرد. اما میکروارگانیسمها که اساس و پایهی علم میکروبیولوژی را تشکیل میدهند، چه هستند؟ محمدعلی آموزگار دانشجوی دورهی دکترای رشته میکروبیولوژی ژنتیک دانشگاه تهران در این باره میگوید: میکروارگانیسمها موجودات ریز ذرهبینی مانند: باکتریها، ویروسها، قارچهای میکروسکوپی و پرتوزوئرها هستند که با چشم غیر مسلح دیده نمیشوند. وی همچنین در مورد جایگاه میکروارگانیسمها در رشته میکروبیولوژی ژنتیک میگوید: رشته میکروبیولوژی ژنتیک که گرایشی از علم زیستشناسی است به بررسی و مطالعه میکروارگانیسمها میپردازد در رشته میکروبیولوژی ژنتیک ارتباط میکروارگانیسمها با خودشان و همچنین با موجودات عالیتر مانند انسان، حیوانات و گیاهان مورد بررسی قرار میگیرد.
گرایشهای علم میکروبیولوژی
گرایش پزشکی
در این گرایش میکروبهایی که برای انسان بیماریزا هستند و چگونگی فغالیت آنها بررسی میشود. البته این گرایش قسمت کوجکی از علم میکروبیولوژی را برای خود اختصاص میدهد چرا که از میان میکروبهای شناخته شده فقط حدود 170 نوع میکروب، بیماریزا هستند و بقیهی میکروبها که تاکنون شناخته شدهاند، میکروبهای مفید میباشند.
میکروبیولوژی غذایی
بسیاری از مواد غذایی مثل ماست یا پنیر به یاری میکروبها تولید میشوند.
میکروبیولوژی صنعتی
در این گرایش از میکروبیولوژی از میکروبهای مفید برای تولید مواد صنعتی مانند اسیدها و کمپوست میکروبی (تهیه کود به یاری مواد زائد و زبالهها) استفاده میشود، همچنین از میکروبها در رفع آلودگیهای محیط زیست استفاده میگردد.
دکتر علی اکبر محمدی متخصص میکروبیولوژی و رئیس مؤسسهی تحقیقات واکسن و سرمسازی رازی نیز در معرفی این رشته میگوید: رشتهی میکروبیولوی که با میکروارگانیسمها یعنی موجودات ریز ذرهبینی سر و کار دارد، دو جنبهی مهم دارد، یکی مبارزه با میکروارگانیسمهای خطرناک و بیماریزا که حیاط انسانها، حیوانات و گیاهان را به خطر میاندازند و میکروبیولوژیست با شناسایی روش و مسیر ایجاد بیماریها میتواند این مسیر را متوقف کرده و از چرخه و سیر بیماری جلوگیری کند و جنبهی دیگر استفادهی بهینه و مناسب از میکروارگانیسمها برای تولید مواد غذایی و تبدیل بهینهی صنایع غذایی مثل تهیه پنیر، ماست و یا حتی نان و همچنین تولید داروهای پزشکی و دامپزشکی میباشد.
در واقع علم میکروبیولوژی در مورد چگونگی استفاده بهینه از میکروارگانیسمها و جلوگیری از ضررها و زیانهایی که میکرو رگانیسمها میتوانند به حیات انسانها، دامها و نباتات وارد کنند، بحث میکند.
میکروبیولوژی یا زیستشناسی سلولی مولکولی
گاه میشنویم که از رشتهی میکروبیولوژی با عنوان زیستشناسی سلولی مولکولی یاد میشود برای مثال در بعضی از قسمتهای دفترچههای آزمون سراسری سازمان سنجش آموزش کشور از این رشته با عنوان زیستشناسی سلولی مولکولی یاد شده است و به همین دلیل تعدادی از داوطلبان آزمون سراسری تصور میکنند که رشتهی میکروبیولوژی همان رشتهی علوم سلولی مولکولی است و در نتیجه هنگام انتخاب رشته با مشکلاتی رو به رو میشوند.
دکتر محمدی دربارهی تفاوت بین این دو رشته میگوید: در حقیقت علم میکروبیولوژی مادر علوم سلولی مولکولی است چون زمانیکه راجع به فیزیولوژی سلول (به اصطلاح چگونگی کار کردن و سوخت و ساز بدن سلول) صحبت میشود، در واقع ساختار سلول بعنوان یک میکروارگانیسم مورد بررسی قرار میگیرد، اما این باعث نمیشود که دو رشتهی فوق را یکی بدانیم چون علوم سلولی مولکولی از حیطهی فعالیتهای بیرونی میکروب خارج شده و وارد فعالیتهای درونی آن میشود، در حالیکه در علم میکروبیولوژی تأثیرات بیرونی میکروارگانیسمها مطالعه میشود برای مثال شما در علم میکروبیولوژی نگاه میکنید که میکروارگانیسم مورد نظر شما چه نوع بیماری ایجاد کرده و از روی آثار بیماری حدس میزنید میکروارگانیسمی را که بررسی میکنید چه نوع میکروبی است.
دکتر محمدی همچنین در مورد نام رشتهی میکروبیولوژی میگوید: با توجه به اینکه امروزه علوم بسیار ریز، جزئی و تخصصی شده است، بهتر است که دو علم میکروبیولوژی و علوم سلولی و مولکولی در کنار یکدیگر و با نام تخصصی به علم زیستشناسی خدمت بکنند نه اینکه یک علم، دیگری را احاطه بکند. مثلا اگر بخواهیم میکروبیولوژی را زیر مجموعهای از علوم سلولی و مولکولی بدانیم، اشتباه است چون بعضی از اوقات علوم سلولی و مولکولی کاری به میکروارگانیسمها ندارد و در مورد سلولهای یوکاریوتی یا سلولهای انسانی صحبت میکند.
وضوع این رشتهی تحصیلی
رشته میکروبیولوژی ژنتیک یک رشتهی کاربردی و میان رشتهای مهندسی علوم است که قلمرو آن حداقل 33 حوزهی تخصصی علوم را در بر میگیرد. رشته میکروبیولوژی ژنتیک در کشور ما از سال 1378 در دانشکده علوم دانشگاه تهران در مقطع دکترای پیوسته ارائه میشود. رشته میکروبیولوژی ژنتیک از سه مرحلهی کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تشکیل شده است که دانشجویان در مرحله کارشناسی پس از گذراندن موفقیت آمیز132 واحد دروس مشترک معرفتی نظری، علوم پایه، پزشکی، مهندسی و مبانی بیوتکنولوژی به اضافهی آموختن زبان انگلیسی در حد 550 نمره تافل و آشنایی کامل با یک زبان برنامهنویسی کامپیوتر در صورتیکه معدل آنها در هر نیمسال تحصیلی 15 باشد، میتوانند وارد مرحلهی دوم یعنی مقطع کارشناسیارشد شوند که در این مقطع یکی از 6 گرایش بیوتکنولوژیمیکروبی، بیوتکنولوژی پزشکی، بیوتکنولوژی محیطی و دریایی، بیوتکنولوژی مولکولی، فرآورش زیستی و بیوتکنولوژی کشاورزی (گیاهی) را انتخاب کرده و بعد از گذراندن 48 واحد در یکی از گرایشهای تخصصی، و انجام معادل 6 واحد پژوهشهای انفرادی و ارائهی 2 واحد سمینار از مقطع کارشناسیارشد فارغالتحصیل میشوند. در این مرحله در صورتیکه میانگین نمرات دروس مقطع کارشناسیارشد آنها حداقل 16 باشد، میتوانند در امتحان جامع شرکت کنند و در صورت موفقیت در این امتحان، وارد مرحلهی دکترای تخصصی (D.Ph) خواهند شد و رسماً برای ثبت پایاننامهی دکتری اقدام کنند. بعبارت دیگر دانشجویان رشته میکروبیولوژی ژنتیک نیز برای ورود به مقطع کارشناسیارشد و دکتری باید شرایط لازم را داشته باشند، یعنی باید میانگین معدل بالایی داشته و در آزمون جامع موفق شوند اما در یک آزمون رقابتی شرکت نمیکنند.
تواناییهای لازم
رشته میکروبیولوژی ژنتیک از بین داوطلبان گروه آزمایشی ریاضی فیزیک و علوم تجربی دانشجو میپذیرد چرا که بعضی از گرایشهای رشته میکروبیولوژی ژنتیک به علوم پزشکی و بعضی دیگر از گرایشها به رشتههای مهندسی مربوط میشود. گفتنی است که دورهی دکترای مستقیم بیوتکنولوژی، دورهی آموزشی خاصی است که مناسب با تواناییهای دانشجویان سرآمد به صورت پیوسته و فشرده تنظیم شده است و با پذیرش دانشجویانی که از نظر بهرهی هوشی، قدرت درک و استدلال، توان نوآوری و خلاقیت، خودآموزی و استفاده مناسب از وقت، علاقه و انگیزهی شدید به یادگیری و تواناییهای ذهنی و روانی سرآمد همگنان خود هستند، آنان را برای اخذ درجهی دکتری در رشته میکروبیولوژی ژنتیک آماده میکنند. از همینرو نیمی از ظرفیت پذیرش رشته میکروبیولوژی ژنتیک به داوطلبانی اختصاص دارد که در مرحلهی ما قبل نهایی المپیادهای دانشآموزی ریاضی، فیزیک، شیمی، کامپیوتر و زیستشناسی پذیرفته شده باشند و نیمی دیگر نیز به داوطلبانی که از طریق آزمون سراسری وارد شده و نمرهی کل آزمون سراسری آنها از 10000 کمتر نباشد. برای مثال در اولین سال ارائهی رشته میکروبیولوژی ژنتیک، آخرین رتبهی قبولی 173 و در سال دوم، آخرین رتبهی قبولی 150 بود. در ضمن از پذیرفتهشدگان رشته میکروبیولوژی ژنتیک، مصاحبهی علمی بعمل میآیند تا دانشجویانی که واقعاً علاقهمند بوده و انگیزهی علمی لازم را دارند، وارد رشته میکروبیولوژی ژنتیک شوند.
موقعیت شغلی در ایران
رشته بیوتکنولوژی، یک رشتهی جدید است و بیشک مدتی زمان خواهد برد تا فارغالتحصیلان آن، جایگاه واقعی خویش را پیدا کنند اما این به معنای آن نیست که موقعیت شغلی برای فارغالتحصیلان این رشته مهیا نمیباشد. چون زمینهی کار بیوتکنولوژی در داخل کشور مساعد است و برای مثال در حال حاضر عدهای از دانشجویان دورهی دکترای میکروبیولوژی که در زمینهی بیوتکنولوژی میکروبی مطالعه میکنند، بر روی آبهای شور کشور مثل دریاچهی ارومیه که امکان رشد موجودات در آن پیچیده و مشکل است، تحقیق میکنند تا با بهرهگیری از تکنیکهای بیوتکنولوژی، محیطی مناسب برای رشد موجودات دریایی در داخل آن فراهم آورند. از سوی دیگر فارغالتحصیلان این رشته میتوانند بعنوان نیروی انسانی متخصص برای مدیریت میانی و هدایت امور فنی خطوط تولید، مزارع و آزمایشگاهها مشغول به فعالیت شوند.
درسهای این رشته در طول تحصیل
دروس مشترک بین گرایشهای مختلف بیوتکنولوژی
روانشناسی عمومی، فلسفهی عمومی، فلسفهی هنر و زیباییشناسی، فلسفه و روششناسی علوم، تاریخ علم، روش تحقیق، مبانی منطق، منطق ریاضی، اصول مبانی مدیریت صنعتی، آشنایی با قرآن کریم، مبانی علم و حقوق و روابط بینالملل، اصول علم اقتصاد، ریاضی عمومی، آمارواحتمالات، محاسبات علمی عددی، شیمی عمومی، شیمی آلی، شیمی تجزیه، شیمی فیزیک، مکانیک، الکتریسیته و مغناطیس، موج و حرارت، فیزیک جدید، زیستشناسی عمومی، زیستشناسی سلولی، زیستشناسی مولکولی، ژنتیک عمومی، ژنتیک میکروارگانیسمها، اصول مهندسی ژنتیک، میکروبیولوژی عمومی، میکروبیولوژی کاربردی، بیوشیمی ساختمانی، متابولیسم، روشهای بیوشیمی و دستگاهها، ایمنیشناسی، زیستشناسی پرتوی، اصول مهندسی بیوشیمی، موازنهی جرم و انرژی، مکانیک سیالات، انتقال حرات، انتقال جرم، مبانی بیوتکنولوژی پزشکی، مبانی بیوتکنولوژی مولکولی، مبانی بیوتکنولوژی کشاورزی، مبانی بیوتکنولوژی محیطی، مقررات زیست ایمنی.
دروس تخصصی گرایش بیوتکنولوژی پزشکی
ایمونوژنتیک، ایمنی شناسی سلولی مولکولی، ژنتیک پزشکی، متابولیتهای میکروبی، فاراماکوژنتیک، فرآوردههای نوترکیب، مهندسی ژنتیک پیشرفته، آنزیمولوژی.
دروس تخصصی گرایش بیوتکنولوژی محیطی و دریایی
فروشوئی میکروبی، تصفیهی بیولوژیکی فاضلابها، تصفیهی بیولوژیکی آلایندههای خطرناک، آلودگی دریا و بیوتکنولوژی دریایی، پاکسازی زیستی، مدلسازی و شبیهسازی فرآیندها، معادلات دیفرانسیل، شیمی فیزیک، میکروبیولوژی محیطی.
دروس تخصصی گرایش بیوتکنولوژی مولکولی
بیوفیزیک سلولی مولکولی، مهندسی ژنتیک پیشرفته، آنزیمولوژی، ساختمان و عمل پروتئینها، ساختمان و عمل اسیدهای نوکلئیک، زیستشناسی مولکولی پیشرفته، بیولوژی سلولی مولکولی تکوینی، شیمی فیزیک.
دروس تخصصی گرایش فرآورش زیستی
مهندسی واکنشهای شیمیایی، فرآیندهای جداسازی، طراحی راکتورهای بیوشیمیایی(بیوراکتورها)، مبانی بیوتکنولوژی تخمیر، پدیدههای انتقالی در سیستمهای بیوشیمی، کنترل فرآیند، طرح و اقتصاد مهندسی، معادلات دیفرانسیل، شیمی فیزیک.
دروس تخصصی گرایش بیوتکنولوژی کشاورزی
سیتوژنتیک(کلاسیک و نوین)، اصول اصلاح نباتات، اصلاح نباتات پیشرفته، کشت بافت گیاهی و کاربردهای آن، تعیین نقشه ژنی گیاهی(کلاسیک ونوین)، ژنتیک مولکولی گیاهی، روشهای نوین انتقال ژن به گیاهان، آفات و بیماریهای گیاهی، مهندسی ژنتیک پیشرفته.
دروس تخصصی گرایش بیوتکنولوژی میکروبی
میکروبیولوژی محیطی، فیزیولوژی میکروارگانیسمها، پدیدههای تخمیری، پروتئینها و پلیساکاریدهای میکروبی، بیوتکنولوژی غذایی، بیوتکنولوژی آرکی باکترها، آنتیبیوتیکها، بیوتکنولوژی قارچها. ژنتیک، دانش انتقال صفات وراثت از والدین به فرزندان است که این والدین ممکن است انسان، درخت، و یا حتی باکتری باشند. ژنتیک، میکوشد تا از مکانیزمهای مولکولی عامل انتقال صفات از نسلی به نسل دیگر سخن بگوید، از این رهگذر و همگام با پیشرفتهای روز افزون دانش ژنتیک و نامگذاری قرن 21 بعنوان عصر ژنتیک و ضرب آهنگ شتابانِ پرداخت به این دانش در جهان، گرایش ژنتیک در چند سال اخیر در کشور ما ایجاد شده است.
دانشجویان این رشته، برای آشنایی با دنیای وسیع این دانش و دستاوردهای مختلف آن، مباحثی پراهمیت همچون ژنتیک سرطان، روشهای تشخیص بیماریهای ژنتیک پیش و پس از تولد، شناخت ناقل بیماریها، اصول مشاورهی ژنتیکی، نقش ژنتیک در بروز رفتارهای فردی و اجتماعی، شناخت جمعیتهای مختلف ژنتیکی و نژادهای انسانی، ژندرمانی، پزشکی قانونی و روشهای اصلاح نژاد ژنتیک مولکولی را مورد بررسی قرار میدهد. در بین اهداف گوناگونی که برای این رشته برشمردهاند، اصلاح ژنها با چشمانداز بهبود نقصهای آتی، تولید انبوه واکسنهای انسانی و حیوانی و تولید داروهای جدید و پروتئینهای گوناگون از جمله مهمترین اهداف به حساب میآیند.
نظر با استاد
در واقع، در مورد دانش ژنتیک، نیازی به گفتگوی زیاد نمیباشد، ولی در یک جمله میتوان گفت از زمانیکه حیات در روی کرهی زمین آغاز شد و آفرینش به وجود آمد که حدود یک میلیارد سال میباشد میبایستی هر موجودی صفات خود را به نسل بعدی به ارث بگذارد و در نتیجه دانش ژنتیک از همان زمان، حاکم بر دنیای امروز و حیات شد.
در جهان امروز هم بدون هیچگونه پیشداوری و خود شیفتگی، باید عرض کرد که هیچ مسألهای را نداریم که ژنتیک در آن تأثیر نداشته باشد، از کلیهی بیماریها گرفته تا همهی جانوران که حالا چه در اصلاح نژاد آنها و چه در پیشگیری و چه در مبارزه با آنها و چه در گیاهان که آنها را به صورت تجاری درآورده و از آنها استفاده بهینه کرده و به خصوص در مورد اشرف مخلوقات موجودی به نام انسان چه در صفات سالم و چه صفات بیماریزا، همهی اینها با ژنتیک سر کار داریم. در جهان امروز که آغاز قرن 21 است پیشبینی شده که تا 30 سال دیگر و یا حداکثر 40 سال دیگر، کلیه و یا شاید قریبِ کلی از تشخیصهای پزشکی حتی در بیماریهای غیرژنتیکی، اکثر واکسنها برای پیشگیری و تقریباً اکثر درمانها حتی داروهای ژنتیکی، از طریق ژنتیک صورت میگیرد.
در ایران تا حدودی که میشد برنامهریزی کرد، در بین رشتههای دیگر اروپایی، کارهای بسیار خوبی انجام شده اما هنوز پیشبینی و آیندهنگری کلان برای اینکه نسل جوان ما بخواهند در آینده چه مسائل و خدماتی در امر ژنتیک داشته باشند، چه ژنتیک انسانی یا پزشکی، ژنتیک گیاهی و یا حیوانی در سطح آموزش، پژوهش و خدماترسانی برنامهریزیهای کلان صورت نگرفته است.
رشتهی ژنتیک، امروزه در بین جوانان، طرفداران زیادی پیدا کرده است، به خصوص دانشآموزان، قبل از اینکه وارد دانشگاه شوند به دنبال این رشته هستند و بعد از دورهی لیسانس هم دنبال این هستند که کارشناسیارشد و دکترا و دکترای ارشد خود را بگیرند، به هر حال دنیای امروز، دنیای ژنتیک است. هیچ رشتهای در علوم مختلف از پزشکی گرفته تا علوم کشاورزی، میکروبیولوژی و صنایع مختلف و علوم قضایی وابسته به علم ژنتیک هستند.
نظر با دانشجویان
هدف از انتخاب رشته (دانشجو): به خاطر علاقهمندی به این رشته که از دوران دبیرستان نشأت گرفته و حتی عاملی که باعث ایجاد انتخاب این رشته شد، دبیران خوب دبیرستان بود. برداشت جامعه نسبت به این رشته اصلاً درست نیست یعنی آنقدر که به رشتهی پزشکی اهمیت میدهند به رشتهی زیستشناسی اهمیت نمیدهند، ولی رشتهی خوبی به نظر میآید. گرایش ژنتیک از رشتهی زیستشناسی سلولی و مولکولی با ارائهی دروس عمومی، پایه و اختصاصی، دانشجویان را با اطلاعات مربوط به این رشته آشنا میکند.
ریاضی 1 و 2، فیزیک 1 و 2 و شیمی 1 و 2 بعنوان دروس پایه، بحثهای ابتدایی و پایهای را به دانشجویان میآموزد. شیمی آلی و 2 که بررسی ساختار درونی مولکولها و اتمها و ترازهای انرژی را بر عهده دارد از دروس مهم تخصصی به شمار میرود. ژنتیک 1 و 2 به بررسی صفات وراثتی از یک نسل به نسل دیگر و چگونگی بروز صفات و خصوصیات مختلف در یک فرد میپردازد. ژنتیک سرطان که به بررسی ارتباطی دیوارهی سرطان با ساختمان ژنمو میپردازد، ژنتیک رفتاری که بررسی رفتارها و خصوصیات مختلف افراد از نظر وراثتی و بدون توجه به محیط را بر عهده دارد، ژنتیک انسانی که توارث صفات در انسان و مشاورهی ژنتیکی پیش از ازدواج و نابهنجاریهای وراثتی را مورد بررسی قرار میدهد.
یک دانشجو بیان میکند که دلیل انتخاب رشتهاش، علاقه به این رشته بوده که در حال توسعهی زیاد در ایران است و این رشته هنوز در ایران جا نیفتاده و تأثیر نگرش جامعه به این رشته زیاد خوب نبوده چون تازه و نو میباشد.
برای ورود به این رشته، شرایط خاصی لازم است که شرط اول، گرفتن پایاننامه در دورهی کارشناسی است. دانشجویان، لازم است در گرایش زیستشناسی و ادامه تحصیل آن در گرایشهای مختلف این رشته و برای Background خیلی قوی، در دروسی مثل ژنتیک، میکروبیولوژیک و بیوشیمی بسیار قوی باشند. البته دانشجویان زیادی در پزشکی داریم که بعد از اتمام رشتهی پزشکی، علاقه به ادامه تحصیل در یکی از گرایشهای ژنتیک به خصوص ژنتیک در پزشکی داشته باشند.
یک دانشجو برای هر رشتهای باید در شرایط روحی، جسمی خوبی باشد و حال آنکه شرایط به خصوصی هم برای کسی که میخواهد رشتهی جانورشناسی و یا گیاهشناسی بخواند وجود دارد، او باید توانایی داشته باشد که به صحرا برود. ولی اولاً دانشجو بودن یک روح بسیار خدمتگزاری لازم دارد که هدف آن فقط در خدمتگزاری خلاصه میشود و همه چیز بر روی شغل و زندگی حادث میشود و اصولاً فرهنگ حاکم بر دانشگاه باید به صورتی باشد که دانشجویان را به طرف میل به خدمتگزاری بکشاند. یک دانشجو از نظر اخلاقی، جسمی و روحی، باید توانایی داشته باشد. مسألهی ژنتیک طوری نیست که بخواهند از صبح تا ظهر یکجا و بعدازظهر به بعد جای دیگر کار کنند، چه در پژوهش و چه در خدماترسانی کارهای شبانهروزی تلقی میشوند یعنی ما اگر در ارائهی خدمات ژنتیکی، تشخیص پیش از تولد، بیماری تالاسمی و انواع کارهای دیگر، داریم خدمت میکنیم بعضاً شبانهروز کار میکنیم.
نظر به گسترده بودن و تخصصی بودن رشتهی ژنتیک از گرایشهای رشتهی زیستشناسی سلولی و مولکولی باید اشاره نمود که فعالیتها و مشاغل آتی دانشآموختگان این رشته از یک سو متنوع و در ابعاد گوناگون است و از سوی دیگر محدود به سازمانها و مراکزی است که تحقیقات ژنتیکی بعنوان فعالیت اصلی آنها یا بخشی از فعالیت آنها به حساب میآید.
از این رهگذر سازمانها و نهادهای زیر که در بخش ژنتیک فعالیتهایی را به ثمر میرسانند قابلیتهای خوب دانشآموختگان را دارا هستند وزارت جهاد کشاورزی، مراکز پژوهشی وزارت علوم تحقیقات و فنآوری و انستیتو پاستور ایران افزون بر مراکز یاد شده بخشهای زیر نیز به دلیل انجام فعالیتهای مرتبط با این رشته، جذب کنندهی فارغالتحصیلان رشته ژنتیک است وزارت جهاد دانشگاهی، بخشهای ژنتیک بهزیستی و بیمارستانها و کلینکهای خصوصی.
انتخاب رشته فرآیند پیچیدهای است که نیاز به تخصص بالایی دارد. جهت انجام انتخاب رشتهی دانشگاهی توسط استاد علی قاسمی با ما تماس بگیرید